Een gezondere voedselomgeving vraagt om een eerlijke beoordeling van alle aanbieders. Met die boodschap brengt ProFri het ProFri-manifest opnieuw onder de aandacht van media en beleidsmakers. Kijk ook naar prijs, verkoopvolume en wat mensen daadwerkelijk kopen en eten, is de oproep van de vakvereniging.
Het was weer zover: nieuw onderzoek naar de voedselomgeving, zorgen over jongeren en opnieuw de snackbar als herkenbaar gezicht van het probleem. De berichtgeving van de afgelopen dagen laat zien waarom het ProFri-manifest nog altijd nodig is.
Leiden en andere gemeenten dringen aan op een Voedselwet die meer mogelijkheden moet bieden om nieuwe ongezonde voedselaanbieders te weren. In het Leidsch Dagblad werd die oproep op 9 oktober nadrukkelijk gekoppeld aan het tegenhouden van nieuwe snackbars in de buurt van scholen.
Het onderzoek kijkt breder
Aanleiding is de Voedseldrukmonitor van Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam. Die brengt de voedselomgeving in tien gemeenten in kaart en kijkt naar 31 typen verkooppunten, waaronder supermarkten, bakkers, lunchrooms en fastfoodzaken.
Dat brede perspectief is nodig. Maar zodra vooral snackbars in de koppen en discussies verschijnen, ontstaat opnieuw het beeld dat juist onze branche de oorzaak van het probleem is. Die conclusie kun je uit een onderzoek naar de gehele voedselomgeving niet zomaar trekken.
Wie de voedselomgeving rond scholen wil verbeteren, moet verder kijken dan het bord boven een frituurzaak. Waar kopen jongeren hun eten en drinken? Wat kiezen zij, hoeveel kopen ze en hoe vaak? Die vragen verdienen onderzoek bij alle aanbieders, waaronder supermarkten. Zonder inzicht in het daadwerkelijke koop- en eetgedrag blijft onduidelijk hoeveel het weren van een bepaald type verkooppunt oplevert.
Aanbod is nog geen consumptie
Ook bij de scores zelf past een kanttekening. De monitor combineert een beoordeling van het aanbod met het aantal verkooppunten en hun nabijheid. De werkelijk verkochte hoeveelheden worden niet rechtstreeks meegewogen.
De onderzoekers erkennen die beperking. In het rapport staat dat winkelgrootte, omvang van het aanbod en marktaandeel geen afzonderlijk gewicht krijgen. Voor prijs en betaalbaarheid zijn volgens hen aanvullende indicatoren nodig.
Dat raakt de vergelijking tussen supermarkten en frituurzaken. Een grote supermarkt kan naar verhouding meer gezonde producten aanbieden en tegelijkertijd in absolute aantallen veel meer snacks, snoep en frisdrank verkopen. Een gunstiger score voor een type verkooppunt vertelt dus nog niet hoeveel van zulke producten er via de kassa bij consumenten terechtkomen.
Ook het verschil in omzet en schaal verdient daarom aandacht. Omzet alleen bewijst niet hoeveel ongezond voedsel een sector verkoopt: supermarkten verkopen immers ook gezonde voeding en andere producten. Maar wie de bijdrage van verschillende verkoopkanalen aan het eetpatroon wil vergelijken, moet ook hun verkoopvolume en de daadwerkelijke consumptie onderzoeken.
Meer kilocalorieën voor hetzelfde geld
Prijs hoort bij die vergelijking. Voor ongeveer de prijs van één kroket in een cafetaria kan een consument in de supermarkt een doosje van vier kopen. Die moeten thuis nog worden bereid, maar het voorbeeld illustreert wat we bedoelen met goedkopere kilocalorieën: voor een vergelijkbaar aankoopbedrag is een grotere hoeveelheid voedingsenergie beschikbaar.
Dat betekent niet automatisch dat iemand ook alle vier de kroketten opeet. Het maakt wel duidelijk waarom betaalbaarheid onderdeel moet zijn van de beoordeling. Zeker wanneer het gaat over consumenten met een beperkt budget, is de vraag hoeveel eten zij voor hun geld kunnen kopen relevant.
Een vergelijking van verkooppunten krijgt meer betekenis wanneer ook wordt gekeken naar prijzen, verkochte hoeveelheden en de keuzes die consumenten daadwerkelijk maken.
Dit staat al in ons manifest
Met het ProFri-manifest vroeg ProFri in 2021 al om een eerlijke beoordeling van de frituurbranche. Het document benoemt de verschillen in verkoopvolume en prijs tussen supermarkten en frituurzaken. Ons pleidooi om die factoren mee te wegen, maakt dus al jaren deel uit van onze visie.
Het manifest vraagt om onderzoek naar het volledige eetpatroon en een onbevooroordeelde vergelijking van calorieën, ongeacht waar ze worden gekocht. Ook roept het de media op om frituurzaken en gefrituurde producten eerlijk in beeld te brengen.
ProFri staat daarbij voor vakmanschap, veiligheid en verantwoordelijkheid. Het manifest vraagt tevens erkenning voor de sociale rol van frituurzaken in wijken en dorpen. Wij willen als gesprekspartner bijdragen aan een gezondere voedselomgeving. Dat vraagt om onderbouwde maatregelen en overleg met de ondernemers die ermee te maken krijgen.
Onze oproep aan media en beleidsmakers
Aan journalisten en redacties vraagt ProFri: geef het volledige beeld van de onderzochte verkooppunten en benoem wat de scores wel en niet laten zien. Maak duidelijk dat een ongunstige score voor een type verkooppunt nog niet bewijst dat die branche de grootste bijdrage levert aan ongezonde consumptie. Betrek ook frituurondernemers wanneer hun rol ter discussie staat.
Aan beleidsmakers vraagt ProFri: werk met duidelijke, onderbouwde criteria voor alle aanbieders. Onderzoek naast het aanwezige aanbod ook prijs, verkoopvolume en daadwerkelijk koop- en eetgedrag. Maak inzichtelijk hoe voorgestelde maatregelen bijdragen aan een gezonder eetpatroon en betrek de ondernemers bij het ontwikkelen ervan.
ProFri nodigt media, gemeenten en onderzoekers uit om hierover in gesprek te gaan, met het ProFri-manifest als vertrekpunt. Onze boodschap is helder: beoordeel wat mensen kopen en eten, voor welke prijs en in welke hoeveelheden. Dat vraagt om een brede blik op de hele voedselomgeving.
Onze branche verdient een eerlijke beoordeling. Een gezondere voedselomgeving vraagt om meer dan telkens dezelfde zondebok.
